Thuốc không gây đau – Giải mã thuốc giảm đau

　　Đau đầu, đau bụng kinh, đau răng, đau nhức cơ bắp… Các loại đau nhức khác nhau thường xuyên gây ảnh hưởng đến cuộc sống của chúng ta. Để tránh phải chịu đựng những cơn đau, thuốc giảm đau là một trong những loại thuốc thường được nhiều người chuẩn bị sẵn tại nhà. Tuy nhiên, những loại thuốc giảm đau tưởng chừng quen thuộc này thực tế lại rất đa dạng về chủng loại. Từ viên nén, viên nang dùng đường uống, miếng dán cho đến thuốc mỡ, mỗi loại đều có thành phần dược tính và tác dụng phụ khác nhau. Nếu không tìm hiểu rõ về thành phần và liều lượng mà tự ý sử dụng, có thể dẫn đến dùng thuốc quá liều hoặc trùng lặp hoạt chất, từ đó gây thêm gánh nặng cho cơ thể. Trong số này, “Mạng lưới Chăm sóc Sức khỏe”  sẽ giới thiệu về phân loại, công dụng và những điều cần lưu ý khi sử dụng thuốc giảm đau, giúp bạn giảm đau một cách an toàn và hiệu quả hơn.

---

Các loại thuốc giảm đau thường gặp

　　Các loại thuốc giảm đau thường gặp bao gồm thuốc giảm đau tác động lên hệ thần kinh trung ương và thuốc chống viêm giảm đau không steroid (Nonsteroidal Anti-Inflammatory Drugs – NSAIDs). Đối với các loại thuốc cần được bác sĩ đánh giá và kê đơn mới có thể sử dụng, thì thuộc nhóm thuốc giảm đau opioid (Opioids).

 

Thuốc giảm đau tác động lên hệ thần kinh trung ương

　　Loại thuốc giảm đau được biết đến rộng rãi trên thị trường là Panadol, với hoạt chất chính là acetaminophen (Acetaminophen, paracetamol). Thuốc chủ yếu tác động lên hệ thần kinh trung ương, thông qua việc ảnh hưởng đến quá trình hình thành và hoạt động của một số chất gây đau, từ đó giúp giảm đau. Đồng thời, thuốc cũng tác động lên trung tâm điều hòa thân nhiệt, giúp hạ sốt thông qua việc điều chỉnh nhiệt độ cơ thể.

　　Acetaminophen chủ yếu được chuyển hóa qua gan. Trong thời gian sử dụng thuốc, nếu uống kèm đồ uống có cồn hoặc dùng thuốc quá liều, có thể gây tổn thương gan. Ngoài ra, các chế phẩm chứa acetaminophen thường được kết hợp với những thành phần khác như thuốc giảm ho, thuốc kháng histamine… để sản xuất thuốc cảm cúm tổng hợp; hoặc kết hợp với caffeine nhằm tăng hiệu quả giảm đau đầu. Thông thường, các chế phẩm có thêm caffeine sẽ được ghi là “viên tăng cường”. Phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú hoặc người nhạy cảm với caffeine nên tránh sử dụng. Đối với người sử dụng nói chung, trước khi dùng cũng nên tham khảo ý kiến dược sĩ để hiểu rõ thành phần và liều lượng của thuốc phối hợp, đồng thời sử dụng đúng cách nhằm đảm bảo an toàn khi dùng thuốc.

 

Thuốc chống viêm giảm đau không steroid (NSAIDs)

　　Nhóm thuốc này hoạt động bằng cách ức chế một loại enzyme gọi là cyclooxygenase (COX), từ đó làm giảm quá trình sản sinh prostaglandin, giúp giảm đau và phản ứng viêm. Cyclooxygenase được chia thành hai phân nhóm là COX-1 và COX-2. COX-1 có vai trò bảo vệ niêm mạc dạ dày, duy trì chức năng thận và tiểu cầu. Việc ức chế COX-1 có thể dẫn đến loét dạ dày hoặc làm tăng nguy cơ chảy máu. Trong khi đó, prostaglandin được tạo ra bởi COX-2 có liên quan đến các phản ứng viêm, đau và sốt, đồng thời hoạt tính của COX-2 sẽ tăng lên khi hệ miễn dịch được kích hoạt. Do phần lớn các thuốc NSAIDs đồng thời ức chế cả COX-1 và COX-2, nên bên cạnh tác dụng giảm đau, chống viêm, thuốc cũng có thể gây xuất huyết đường tiêu hóa hoặc ảnh hưởng đến chức năng thận. Thông thường, nên uống thuốc sau bữa ăn để giảm cảm giác khó chịu ở đường tiêu hóa. Ngoài ra, để tránh những nguy cơ tiềm ẩn đối với thai nhi, phụ nữ mang thai nhất thiết phải tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.

　　Các thuốc NSAIDs có tính chọn lọc có tác dụng ức chế COX-2 mạnh hơn COX-1, do đó có thể giảm các tác dụng phụ liên quan đến đường tiêu hóa và tập trung hơn vào việc giảm viêm, giảm đau. Tuy nhiên, dù có tính chọn lọc hay không, một số nghiên cứu cho thấy sử dụng nhóm thuốc này trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ tim mạch. Vì vậy, nếu người bệnh có các bệnh lý tim mạch, cần thông báo đầy đủ tiền sử bệnh cho bác sĩ.

Thuốc giảm đau opioid (Opioids)

　　Thuốc giảm đau opioid thường được sử dụng trong các trường hợp đau dữ dội, bệnh nhân ung thư cần kiểm soát đau trong thời gian dài và những tình huống tương tự. Mặc dù có hiệu quả giảm đau tốt, nhóm thuốc này có thể gây ra các tác dụng phụ như buồn nôn, nôn, táo bón, ức chế hô hấp… Đồng thời, thuốc có nguy cơ gây quen thuốc, lệ thuộc, lạm dụng và có thể tạo ra những tác động tiêu cực đối với xã hội. Nếu đột ngột giảm liều hoặc ngừng thuốc, người bệnh cũng có thể xuất hiện các triệu chứng cai nghiêm trọng như tim đập nhanh, đổ mồ hôi nhiều, tiêu chảy, đau nhức cơ bắp…

　　Vì vậy, tại Đài Loan, nhóm thuốc này được xếp vào thuốc kiểm soát, chỉ được sử dụng trong những trường hợp chỉ định đặc biệt sau khi bác sĩ đánh giá thận trọng, đồng thời xây dựng kế hoạch kiểm soát cơn đau và kê đơn thuốc.

 

Những điều cần lưu ý sau khi sử dụng thuốc giảm đau

　　Thuốc giảm đau cần được sử dụng theo hướng dẫn ghi trên hộp thuốc hoặc túi thuốc. Nếu tình trạng đau kéo dài và không được cải thiện, nên đi khám để tìm ra nguyên nhân, tránh làm chậm trễ việc điều trị. Không tự ý tăng, giảm liều hoặc điều chỉnh tần suất sử dụng thuốc. Đồng thời, tránh sử dụng cùng lúc từ hai loại thuốc giảm đau trở lên có thành phần khác nhau, vì điều này có thể làm tăng nguy cơ xảy ra tác dụng phụ. Nếu đang sử dụng các loại thuốc khác, cần thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng thuốc chống viêm giảm đau để được đánh giá phù hợp. Nếu đồng thời sử dụng thuốc mỡ giảm đau hoặc miếng dán giảm đau, cần tránh trường hợp thành phần trong các sản phẩm này bị trùng với thuốc uống. Nếu xuất hiện phản ứng dị ứng với thuốc, thường gặp ở nhóm NSAIDs, chẳng hạn như ngứa da, nổi mẩn đỏ, sưng mắt, sưng mặt…, cần ngừng thuốc ngay lập tức và nhanh chóng đi khám.

　　Ngoài ra, những người có tiền sử loét dạ dày, xuất huyết dạ dày, chức năng gan hoặc thận bất thường, bệnh tim mạch (chẳng hạn như tăng huyết áp hoặc tiền sử đột quỵ), cũng như phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú và người cao tuổi, đều cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng thuốc.

　　Khi bị đau, ngoài việc sử dụng thuốc chống viêm giảm đau, cũng có thể kết hợp các phương pháp điều trị không dùng thuốc để kiểm soát cơn đau, chẳng hạn như tập thể dục, chườm lạnh/nóng, vật lý trị liệu, massage huyệt đạo… Những phương pháp này đều có thể giúp giảm đau.

 

Kết luận

　　Việc kiểm soát cơn đau có mối liên hệ chặt chẽ với chất lượng cuộc sống. Bên cạnh việc hiểu rõ những điều cần lưu ý khi sử dụng thuốc giảm đau, đi khám để tìm hiểu nguyên nhân gốc rễ của cơn đau và sử dụng thuốc đúng theo chỉ dẫn mới là phương pháp căn bản để giải quyết vấn đề. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về việc giảm đau hoặc sử dụng thuốc, nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ để đảm bảo tính an toàn và hiệu quả của quá trình điều trị, qua đó bảo vệ sức khỏe của bản thân.

　　Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, quý vị có thể liên hệ Trung tâm Tài nguyên Giáo dục Sử dụng Thuốc, Bệnh viện Far Eastern theo số (02) 7728-2123, hoặc quét mã QR LINE@ “藥甘丹” để tra cứu thông tin về thuốc.

#