“Sát thủ thầm lặng” của bệnh Parkinson: Các triệu chứng không vận động

　　Khi nhắc đến “bệnh Parkinson”, đa số mọi người thường nghĩ ngay đến các “triệu chứng vận động” như run tay, cứng cơ, vận động chậm chạp. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều “triệu chứng không vận động” thường xuất hiện sớm hơn và có ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Trong số này của chuyên mục “Mạng lưới Chăm sóc sức khỏe”, chúng tôi sẽ trình bày chi tiết về nguyên nhân cũng như các phương pháp cải thiện những triệu chứng không vận động này, giúp mọi người sớm nhận biết dấu hiệu bệnh và chủ động thăm khám, điều trị đúng cách.

---

Các triệu chứng điển hình của bệnh Parkinson

　　Năm 1817, bác sĩ người Anh James Parkinson lần đầu công bố bài nghiên cứu An Essay on Shaking Palsy, mô tả một nhóm bệnh nhân có các triệu chứng lâm sàng tương tự như run khi nghỉ, vận động chậm, cứng tứ chi, bước đi ngắn. Sau đó, giới y học đặt tên căn bệnh này là bệnh Parkinson (Parkinson's Disease). Đây là bệnh thoái hóa thần kinh phổ biến thứ hai, thường gặp ở người trung niên và cao tuổi, đặc biệt từ 50–60 tuổi trở lên. Ở giai đoạn đầu, bệnh ảnh hưởng đến chức năng vận động của các chi, sau đó dần lan rộng đến hệ thần kinh tự chủ, chức năng nhận thức và các hệ thống thần kinh khác. Tỷ lệ mắc bệnh ở nam giới hơi cao hơn nữ giới.

　　Bệnh Parkinson xảy ra do sự thoái hóa của hạch nền và hệ thống thần kinh chất đen trong não, khiến cơ thể không thể sản xuất đủ dopamine (giảm trên 80%), từ đó gây ra các rối loạn vận động như gương mặt ít biểu cảm, cứng cơ, run tay chân, suy giảm khả năng vận động, khó khởi động động tác, vận động chậm... Tuy nhiên, các triệu chứng không vận động của bệnh lại ít được biết đến và vì vậy dễ bị bỏ qua.

 

Các triệu chứng không vận động của bệnh Parkinson

　　Các triệu chứng không vận động thường gặp ở bệnh Parkinson có thể được chia thành 5 nhóm chính:

　　1. Rối loạn giấc ngủ: Khó đi vào giấc ngủ, ngủ không sâu, thường xuyên thức giấc vào ban đêm hoặc nói chuyện, vung tay chân trong khi ngủ, thậm chí “thực hiện” những hành động trong giấc mơ. Đây có thể là rối loạn hành vi giấc ngủ giai đoạn chuyển động mắt nhanh (REM). Ngoài ra, buồn ngủ vào ban ngày và khó tập trung cũng thuộc nhóm triệu chứng này. Các vấn đề về giấc ngủ không chỉ gây mệt mỏi mà còn làm tăng nguy cơ té ngã hoặc xảy ra tai nạn vào ban ngày, vì vậy cần đặc biệt lưu ý.

　　2. Rối loạn chức năng thần kinh tự chủ: Táo bón do nhu động đường tiêu hóa chậm là một trong những vấn đề thường gặp nhất. Ngoài ra còn có các bất thường về tiểu tiện như tiểu nhiều lần, tiểu gấp, tiểu đêm, rối loạn tiết mồ hôi như ra quá nhiều hoặc quá ít mồ hôi, cũng như hạ huyết áp tư thế — dễ chóng mặt hoặc tối sầm mắt khi đột ngột đứng lên. Những triệu chứng này đều có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.

　　3. Triệu chứng cảm xúc và tâm thần: Trầm cảm, lo âu đôi khi còn khiến người bệnh khó chịu hơn cả những hạn chế về vận động. Bệnh cũng có thể gây suy giảm chức năng nhận thức như giảm trí nhớ, khó tập trung. Một số bệnh nhân sử dụng thuốc trong thời gian dài có thể xuất hiện ảo giác hoặc hoang tưởng. Ngoài ra, một số ít bệnh nhân khi sử dụng chất chủ vận dopamine (dopamine agonist) có thể xuất hiện các hành vi mang tính cưỡng chế như đánh bạc, mua sắm quá mức, ăn uống quá độ, thuộc nhóm rối loạn kiểm soát xung động.

　　4. Rối loạn cảm giác: Ví dụ như suy giảm khứu giác, có thể xuất hiện từ nhiều năm trước khi các triệu chứng vận động bắt đầu. Người bệnh cũng có thể gặp đau, tê, cảm giác nóng rát, đôi khi kèm theo hội chứng chân không yên, cũng như suy giảm vị giác.

　　5. Mệt mỏi và khó chịu toàn thân: Khi xuất hiện tình trạng mệt mỏi mạn tính không rõ nguyên nhân, giảm sức sống, thiếu động lực làm việc, nhiều người thường cho rằng đó là do “lão hóa” hoặc “nghỉ ngơi không đủ”. Tuy nhiên, những biểu hiện này có thể liên quan mật thiết đến bệnh Parkinson.

 

Nguyên nhân xuất hiện triệu chứng và cách cải thiện

　　Bệnh Parkinson không chỉ ảnh hưởng đến những vùng não chịu trách nhiệm về vận động như hạch nền và hệ thống thần kinh chất đen, mà còn tác động đến các hệ thống chất dẫn truyền thần kinh kiểm soát hệ thần kinh tự chủ, cảm xúc, giấc ngủ và cảm giác. Vì vậy, người bệnh có thể xuất hiện những thay đổi mang tính toàn thân. Những triệu chứng này có thể không trực tiếp đe dọa tính mạng nhưng ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng cuộc sống. Có thể cải thiện theo ba hướng sau:

　　1. Chủ động trao đổi với bác sĩ: Nếu bị táo bón nghiêm trọng, mất ngủ hoặc gặp vấn đề về cảm xúc, người bệnh nên chủ động thông báo với bác sĩ. Có thể điều chỉnh bằng thuốc, chế độ ăn uống hoặc phục hồi chức năng. Khi cần thiết, người bệnh cũng có thể tìm kiếm sự hỗ trợ từ đội ngũ chuyên môn như khoa Thần kinh, khoa Tâm thần và Tâm lý y khoa, khoa Phục hồi chức năng, chuyên gia tâm lý, chuyên gia dinh dưỡng...

　　2. Điều chỉnh lối sống: Trước hết là tập thể dục thường xuyên. Các hoạt động như đi bộ, thái cực quyền hoặc các bài tập kéo giãn có thể giúp cải thiện giấc ngủ và chức năng tiêu hóa. Tiếp theo là chế độ ăn uống cân bằng, tăng cường thực phẩm giàu chất xơ và uống đủ nước để giảm táo bón. Cuối cùng, nên duy trì giờ ngủ cố định, hạn chế caffeine và tránh ngủ trưa quá lâu.

　　3. Sự hỗ trợ của gia đình: Gia đình có thể hỗ trợ theo dõi tác dụng phụ của thuốc hoặc những khó khăn trong sinh hoạt của người bệnh, đồng thời cố gắng thấu hiểu những thay đổi về cảm xúc và kiên nhẫn đồng hành cùng người bệnh.

 

Kết luận

　　Hiểu rõ các triệu chứng không vận động của bệnh Parkinson, chủ động trao đổi với đội ngũ y tế và sẵn sàng tiếp nhận chẩn đoán là những bước quan trọng để người bệnh và gia đình cùng đối mặt với căn bệnh này. Nếu bạn hoặc người thân xuất hiện những triệu chứng kể trên, đặc biệt khi kèm theo run nhẹ hoặc vận động chậm, hãy sớm tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa Thần kinh. Chẩn đoán và điều trị sớm có thể góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống và làm chậm quá trình tiến triển của bệnh.

 

*Bác sĩ Hoàng Ngạn Tường chuyên về các bệnh thoái hóa thần kinh như sa sút trí tuệ, bệnh Parkinson; bệnh mạch máu não (đột quỵ); cùng các bệnh lý thần kinh khác như liệt dây thần kinh mặt, chóng mặt/đau đầu, bệnh lý não (rối loạn ý thức), động kinh (co giật), đau thần kinh mạn tính...

#