Hãy để đôi giày được tái sinh

　　Năm 2026, Far Eastern New Century (FENC) hợp tác cùng các đối tác, ứng dụng công nghệ FENC® TOPGREEN® rTPEE, và vinh dự nhận R&D 100 Awards (Giải thưởng 100 sáng kiến công nghệ R&D hàng đầu thế giới). Điểm khởi đầu của sáng kiến mang tầm quốc tế này lại xuất phát từ một câu hỏi rất đỗi quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày: “Những đôi giày cũ đã đi đâu?”

---

Tư duy tuần hoàn từ một đôi giày

　　Trong mắt người tiêu dùng, một đôi giày thường gồm thân giày, dây giày, đế ngoài và đế giữa. Nhưng dưới góc nhìn của các nhà nghiên cứu, đó lại là một “bức tranh ghép” gồm nhiều loại vật liệu: vải thân giày, sợi đàn hồi, vật liệu xốp, vật liệu gia cố, chi tiết trang trí, màng chống thấm, chất kết dính và nhiều loại nhựa khác nhau chồng lên nhau, giống như những khối vật liệu khác nhau được dán chặt bằng keo.

　　Trong một lần thảo luận về tái chế, nhóm nghiên cứu của viện đã tháo rời một đôi giày thể thao và trải từng bộ phận lên bàn. Khi nhận thấy số lượng vật liệu ngày càng nhiều, một thành viên đặt câu hỏi:“Nếu một đôi giày sau khi bị vứt bỏ rất khó tháo rời, liệu ngay từ khâu thiết kế ban đầu, chúng ta có thể khiến nó dễ tái chế hơn không?” Câu hỏi này khiến nhóm nghiên cứu bắt đầu suy nghĩ về việc làm thế nào để toàn bộ thân giày, dây giày và đế giày dày đều có thể sử dụng vật liệu polyester. Như vậy, khi tái chế sẽ không cần tiêu tốn quá nhiều nhân công và máy móc để tháo rời, phân loại từng bộ phận. Tư duy thiết kế “đơn vật liệu” này chính là con đường rút ngắn để những đôi giày đã qua sử dụng có thể được “hồi sinh”.

 

Biến vải phế thải thành vật liệu có giá trị cao

　　Ngày nay, polyester không chỉ được sử dụng rộng rãi trong quần áo và vật liệu giày dép mà còn trở thành một nguồn chất thải quan trọng trong ngành dệt may. Mục tiêu của nhóm nghiên cứu không chỉ là tái chế polyester phế thải, mà còn nâng cấp chúng thành vật liệu có giá trị gia tăng cao. Từ ý tưởng này, FENC® TOPGREEN® rTPEE ra đời. Dựa trên polyester tái chế, thông qua thiết kế vật liệu, sản phẩm được tạo ra với các đặc tính mềm mại, đàn hồi và độ bền tương tự cao su, có thể ứng dụng trong đế giữa, đế ngoài giày, sợi đàn hồi, màng chống thấm thoáng khí và da nhân tạo.

　　Tuy nhiên, nguyên liệu tái chế không “dễ kiểm soát” như nguyên liệu mới. Màu sắc, chất lượng và thành phần của từng lô có thể khác nhau. Bên cạnh đó, không chỉ cần sử dụng vật liệu bền vững mà còn phải đảm bảo mỗi bộ phận thực hiện đúng chức năng: đế giữa cần có độ đàn hồi, đế ngoài phải chịu mài mòn, màng chống thấm vừa phải ngăn nước vừa phải thoáng khí, đồng thời tất cả đều phải nằm trong hệ vật liệu polyester.

　　Trong giai đoạn đầu nghiên cứu, có những mẫu thử đạt kết quả tốt trong phòng thí nghiệm nhưng khi đưa vào gia công vật liệu giày lại không đạt như kỳ vọng. Nhóm nghiên cứu liên tục điều chỉnh công thức và quy trình, tìm cách cân bằng giữa hàm lượng vật liệu tái chế, độ mềm, khả năng chịu nhiệt và tính ổn định khi gia công. Bởi vì “làm ra được” chỉ là bước đầu, còn “lần nào cũng làm ra ổn định” mới là điểm khởi đầu của sản xuất hàng loạt.

 

Chung tay cùng các đối tác hoàn thành nhiệm vụ tưởng như không thể

　　Một đôi giày tuần hoàn không thể chỉ dựa vào một loại vật liệu, cũng không thể do một doanh nghiệp đơn lẻ hoàn thành. Cần kết nối toàn bộ chuỗi từ xử lý chất thải, tái chế polyester, cải tiến vật liệu, sản xuất vải, tạo hình vật liệu giày cho đến thiết kế hoàn chỉnh một đôi giày.

　　Trong dự án hợp tác này, Viện Nghiên cứu Công nghiệp Dệt may Đài Loan, Far Eastern New Century, Tổng Thành Thực Nghiệp và Quang Uy Quốc Tế lần lượt phát huy thế mạnh chuyên môn của mình, cùng hoàn thiện hành trình tuần hoàn từ phế liệu đến một đôi giày hoàn chỉnh.

　　Do chất thải từ vật liệu giày thường chứa hỗn hợp polyester, sợi đàn hồi, chất kết dính PU và thuốc nhuộm, quy trình “phân tách và khử màu một bước” đóng vai trò then chốt. Quy trình này có thể đồng thời tách tạp chất và loại bỏ màu trong cùng một công đoạn, để thu được polyester tái chế có độ tinh khiết cao, có thể tiếp tục đưa vào sản xuất.

　　Một yếu tố quan trọng khác là FENC® TOPGREEN® rTPEE, giúp polyester tái chế không chỉ được tái chế thành sợi mà còn có thể chuyển hóa thành vật liệu có các chức năng đàn hồi, độ bật, chống thấm hoặc kết dính, thay thế TPU (polyurethane nhiệt dẻo) truyền thống – loại vật liệu khó tái chế chung với polyester.

　　Nhờ đó, các bộ phận khác nhau của đôi giày đều có thể sử dụng vật liệu nền polyester, tạo ra một sản phẩm có ngoại hình và chức năng tương tự giày thể thao thông thường, nhưng đồng thời có thể sản xuất, sử dụng và tiếp tục tái chế.

 

Vươn lên sân khấu thế giới

　　Việc giành được R&D 100 Awards cho thấy các giám khảo quốc tế không chỉ nhìn thấy một loại vật liệu mới, mà còn ghi nhận một giải pháp tuần hoàn bao trùm từ xử lý chất thải, chuyển hóa vật liệu, thiết kế sản phẩm đến ứng dụng sản xuất.

　　So với TPU truyền thống, FENC® TOPGREEN® rTPEE có thể giảm hơn 40% lượng phát thải carbon, đồng thời duy trì tính năng vật liệu và khả năng tái chế, thể hiện giá trị đổi mới dựa trên ba yếu tố: “giảm carbon – hiệu năng cao – có thể tái chế”.

　　Một thành viên trong nhóm nghiên cứu chia sẻ:“Điều khó nhất không phải là đưa ra một lý tưởng, mà là để lý tưởng đó vượt qua từng lần thử nghiệm và cuối cùng bước vào dây chuyền sản xuất.”Qua đó có thể thấy, đằng sau giải thưởng là cả một quá trình liên tục điều chỉnh công thức, thất bại, trao đổi và bắt đầu lại.

 

Để phát triển bền vững không chỉ là một khẩu hiệu

　　FENC^® TOPGREEN^® rTPEE không chỉ giúp giảm sự phụ thuộc vào nguyên liệu dầu mỏ mà còn được thiết kế ngay từ đầu với mục tiêu chuẩn bị cho một vòng đời tiếp theo của sản phẩm.

　　Đối với Viện Nghiên cứu của Far Eastern New Century, trong tương lai vẫn còn rất nhiều khả năng ứng dụng đang chờ được khai phá.

　　Khi vải phế thải có thể được chuyển hóa thành vật liệu hiệu năng cao, khi những đôi giày cũ có thể quay trở lại vòng tuần hoàn sản xuất, thì phát triển bền vững không còn chỉ là một lời cam kết trong các báo cáo, mà trở thành một thực hành thường nhật có thể nhìn thấy, sử dụng và liên tục được tái sinh.

#