Ứng phó với lừa đảo tài chính – Giải pháp cho quản trị rủi ro doanh nghiệp

　　Theo số liệu thống kê mới nhất, mặc dù tổng số vụ lừa đảo tại Đài Loan trong năm 2025 đã giảm khoảng 20%, song tổng thiệt hại tài chính vẫn lên tới gần 90 tỷ Đài tệ, cho thấy rủi ro lừa đảo không hề suy giảm về bản chất mà đang chuyển dịch theo hướng giá trị thiệt hại cao hơn và phương thức dụ dỗ ngày càng tinh vi, nhắm trúng mục tiêu hơn. Nói cách khác, các đối tượng lừa đảo đã thay đổi chiến thuật từ mô hình “lấy số lượng làm lợi thế” sang “tập trung vào tỷ lệ thành công và giá trị chiếm đoạt”. Đây là một sự thay đổi mang tính cấu trúc trong xu hướng tội phạm tài chính, đặt ra những thách thức mới cho cả cá nhân lẫn doanh nghiệp. Sự chuyển dịch này sẽ tác động như thế nào đến hoạt động kinh doanh? Doanh nghiệp cần làm gì để nâng cao năng lực quản trị rủi ro và phòng ngừa các hành vi lừa đảo tài chính trong bối cảnh mới?

---

Sự chuyển dịch mang tính cấu trúc của rủi ro lừa đảo

　　Các vụ lừa đảo liên tiếp xảy ra không chỉ là vấn đề về an ninh trật tự xã hội mà còn đang dần trở thành một nguồn rủi ro quan trọng trong hoạt động kinh doanh và quá trình tương tác với khách hàng của doanh nghiệp. Đối với ngành tài chính, xu hướng này tác động trực tiếp đến công tác quản lý tài khoản và kiểm soát giao dịch. Trong khi đó, với các doanh nghiệp thuộc những lĩnh vực khác, rủi ro lừa đảo có thể làm suy giảm niềm tin của khách hàng, ảnh hưởng đến an toàn giao dịch và gây tổn hại đến uy tín thương hiệu. Vì vậy, công tác phòng chống lừa đảo không nên chỉ dừng lại ở việc xử lý từng vụ việc riêng lẻ một cách bị động. Thay vào đó, doanh nghiệp cần nâng tầm cách tiếp cận, xem đây là một nội dung quản trị tổng hợp bao gồm minh bạch thông tin, kiểm soát từ nguồn phát sinh rủi ro và giám sát dòng tiền. Những nội dung này cần được tích hợp vào hoạt động vận hành thường nhật cũng như hệ thống quản trị rủi ro tổng thể của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, khi các nền tảng số và công cụ liên lạc trực tuyến trở thành kênh giao tiếp chủ đạo, các điểm phát sinh rủi ro của doanh nghiệp cũng không còn giới hạn trong những quy trình vận hành cố định hoặc các kênh giao dịch trực tiếp như trước đây. Thay vào đó, rủi ro đã mở rộng sang nhiều điểm tiếp xúc số và các mắt xích trong quy trình giao dịch, khiến các hành vi lừa đảo có khả năng lan rộng nhanh hơn, diễn ra tức thời hơn và khó kiểm soát hơn.

 

Các hình thức lừa đảo mà doanh nghiệp thường đối mặt

　　Mặc dù mô hình hoạt động của mỗi ngành nghề có sự khác biệt, nhưng các rủi ro lừa đảo mà doanh nghiệp phải đối mặt nhìn chung có thể được phân thành một số nhóm phổ biến. Phần lớn các rủi ro này tập trung vào những khâu trọng yếu liên quan đến dòng tiền, dữ liệu thông tin và quá trình tương tác với khách hàng.

• Rủi ro trong giao dịch: Bao gồm các hành vi như giao dịch giả mạo, lừa đảo thanh toán hoặc chiếm dụng tài khoản. Đây là những hình thức thường gặp trong lĩnh vực bán lẻ, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng của ngành sản xuất, nơi có tần suất giao dịch lớn và nhiều bên tham gia.

• Rủi ro về thông tin: Các hình thức phổ biến gồm email lừa đảo (phishing), giả mạo chỉ đạo của cấp quản lý hoặc xâm nhập trái phép vào tài khoản nội bộ. Những hành vi này có thể làm gián đoạn hoạt động doanh nghiệp, ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định và gây rủi ro cho hệ thống vận hành.

• Rủi ro liên quan đến khách hàng: Bao gồm các chiêu trò như đầu tư giả mạo, giả danh nhân viên chăm sóc khách hàng hoặc phát tán thông tin lừa đảo dưới danh nghĩa doanh nghiệp. Không chỉ gây thiệt hại cho khách hàng, các hành vi này còn làm suy giảm niềm tin đối với thương hiệu. Đây là nhóm rủi ro thường xuất hiện trong các lĩnh vực tài chính, viễn thông và dịch vụ.

　　Dù xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, điểm chung của các loại lừa đảo là đều nhắm vào những mắt xích quan trọng trong hoạt động kinh doanh. Do đó, doanh nghiệp cần xây dựng cơ chế nhận diện, giám sát và ứng phó rủi ro một cách chủ động nhằm giảm thiểu tổn thất và bảo vệ uy tín thương hiệu trong dài hạn.

 

Từ tuân thủ sang quản trị chủ động

　　Doanh nghiệp ngày nay không chỉ cần đáp ứng các yêu cầu pháp lý cơ bản mà còn phải xây dựng năng lực nhận diện và ứng phó rủi ro theo thời gian thực. Trong bối cảnh các phương thức lừa đảo liên tục thay đổi, việc quản trị rủi ro cần chuyển từ cách tiếp cận bị động sang chủ động và linh hoạt hơn. Ví dụ, trong công tác giám sát giao dịch và phân tích hành vi bất thường, doanh nghiệp cần nâng cấp từ mô hình “kiểm tra từng giao dịch riêng lẻ” sang “đánh giá tổng thể hành vi giao dịch”. Nếu vẫn chỉ dựa vào các quy tắc cố định hoặc quy trình thẩm định trước giao dịch, doanh nghiệp sẽ khó phát hiện và ngăn chặn hiệu quả các hình thức lừa đảo mới.

　　Bên cạnh đó, khi số lượng nguồn thông tin và cảnh báo từ bên ngoài ngày càng gia tăng, một thách thức quan trọng đặt ra là làm thế nào để chuyển hóa những dữ liệu phân tán này thành các tín hiệu rủi ro có giá trị, đồng thời tích hợp chúng vào quy trình ra quyết định nội bộ. Đây đang trở thành một nội dung trọng yếu trong quản trị doanh nghiệp hiện đại.

 

Sự thay đổi trong thực tiễn quản trị rủi ro

　　Lấy lĩnh vực tài chính làm ví dụ, chiến lược phòng chống lừa đảo đã dần chuyển từ trọng tâm “Hiểu khách hàng” (KYC - Know Your Customer) sang “Hiểu giao dịch” (KYT - Know Your Transaction) và giám sát hành vi. Sự thay đổi này phản ánh thực tế rằng phần lớn các hành vi gian lận phát sinh trong quá trình giao dịch, chứ không chỉ liên quan đến danh tính khách hàng. Tư duy quản trị này cũng mang nhiều giá trị tham khảo cho các ngành nghề khác. Kiểm soát rủi ro không nên dừng ở khâu thẩm định ban đầu mà cần mở rộng sang việc theo dõi liên tục các giao dịch và hành vi trong suốt quá trình vận hành.

　　Trong thực tiễn, doanh nghiệp có thể triển khai một số biện pháp như: Tăng cường phát hiện giao dịch và hành vi bất thường. Xây dựng cơ chế quản lý rủi ro theo nhiều cấp độ. Áp dụng quy trình chặn giao dịch hoặc trì hoãn xử lý đối với các trường hợp nghi ngờ. Mục tiêu cốt lõi của các biện pháp này là nâng cao tính kịp thời và độ chính xác trong nhận diện rủi ro, đồng thời vẫn bảo đảm hiệu quả vận hành của doanh nghiệp.

 

Xu hướng phòng chống lừa đảo trong thời đại công nghệ

　　Mặc dù các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi và liên tục thay đổi, sự phát triển của công nghệ cũng đang trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho công tác phòng chống gian lận và quản trị rủi ro. Các giải pháp như trí tuệ nhân tạo (AI) phát hiện bất thường, phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và các công nghệ tăng cường bảo vệ quyền riêng tư đang ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong lĩnh vực quản trị rủi ro doanh nghiệp. Nếu như trước đây việc nhận diện rủi ro chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của con người và các quy tắc cố định, thì hiện nay các mô hình phân tích và dự báo dữ liệu có thể giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng phát hiện những rủi ro chưa từng xuất hiện hoặc khó nhận biết bằng phương pháp truyền thống. Bên cạnh đó, nhiều cơ chế quản trị rủi ro mới cũng đang dần được triển khai, cho phép nhận diện dấu hiệu bất thường ngay trước khi giao dịch diễn ra. Điều này góp phần giảm thiểu các giao dịch sai sót và hạn chế nguy cơ trở thành nạn nhân của các hành vi lừa đảo.

 

Những trọng tâm doanh nghiệp cần lưu ý để ứng phó với rủi ro lừa đảo

　　Trong bối cảnh hiện nay, doanh nghiệp có thể nâng cao năng lực quản trị rủi ro thông qua ba định hướng chính:

　　1. Đưa công tác phòng chống lừa đảo vào hệ thống quản trị rủi ro tổng thể: Thay vì chỉ xử lý từng vụ việc riêng lẻ, doanh nghiệp cần xây dựng cơ chế quản lý mang tính hệ thống, đưa phòng chống lừa đảo trở thành một phần của hoạt động vận hành thường xuyên và chiến lược quản trị doanh nghiệp.

　　2. Tăng cường giám sát các giao dịch và quá trình tương tác: Bên cạnh việc thẩm định trước giao dịch, doanh nghiệp cần chú trọng theo dõi các dấu hiệu bất thường phát sinh trong quá trình giao dịch cũng như trong các hoạt động tương tác với khách hàng và đối tác nhằm phát hiện rủi ro kịp thời.

　　3. Nâng cao nhận thức rủi ro và thúc đẩy phối hợp liên phòng ban: Thông qua các chương trình đào tạo, chia sẻ thông tin và cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các bộ phận, doanh nghiệp có thể giảm thiểu các khoảng trống thông tin – một trong những nguyên nhân làm gia tăng rủi ro gian lận.

　　Trước xu hướng lừa đảo ngày càng tập trung vào các vụ việc có giá trị lớn và được thiết kế tinh vi, doanh nghiệp cần chủ động kết hợp giữa thể chế quản trị, quy trình kiểm soát và công nghệ để xây dựng hệ thống quản lý rủi ro có khả năng nhận diện và ứng phó kịp thời. Chỉ khi công tác phòng chống lừa đảo được lồng ghép vào hoạt động quản trị hằng ngày và trở thành một phần trong văn hóa quản lý của doanh nghiệp, doanh nghiệp mới có thể duy trì tăng trưởng ổn định và phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh nhiều biến động hiện nay.

 

*photo credit: freepik

#