PET-CT – Công cụ quan trọng trong tầm soát ung thư

　　Theo Bộ Y tế và Phúc lợi Đài Loan, trong năm 2024, tổng số ca tử vong ở Đài Loan là 201.000 người, trong đó ung thư tiếp tục giữ vị trí nguyên nhân tử vong hàng đầu suốt 43 năm, chiếm 26,8% tổng số ca tử vong. Đồng hồ ung thư cũng “chạy nhanh” hơn: trung bình mỗi 9 phút 58 giây lại có một người chết vì ung thư. Kẻ giết người số một là ung thư phổi, tiếp theo là ung thư gan và ung thư đại trực tràng. Xếp hạng từ thứ tư đến thứ mười lần lượt là ung thư vú (ở nữ giới), ung thư tuyến tiền liệt, ung thư miệng, ung thư tuyến tụy, ung thư dạ dày, ung thư thực quản và ung thư buồng trứng. Nguyên nhân gây ung thư rất phức tạp và thường tiềm ẩn lâu dài. Chỉ khi được tầm soát hiệu quả, phát hiện sớm và chẩn đoán chính xác, người bệnh mới có cơ hội nắm bắt thời điểm vàng để điều trị. Trong số các công cụ y học hiện đại, chụp cắt lớp positron (PET-CT) được xem là một lựa chọn tham khảo hữu ích cho tầm soát sức khỏe trong tương lai.

---

　　Các phương pháp kiểm tra sức khỏe đều có ưu điểm và hạn chế riêng, đặc biệt là các xét nghiệm xâm lấn, cần cân nhắc rủi ro an toàn. Điểm mạnh nổi bật của PET-CT (chụp cắt lớp positron) là giúp chẩn đoán chính xác giai đoạn ung thư, gồm: xác định có di căn xa hay không, đánh giá hiệu quả điều trị, và theo dõi tiến triển bệnh. PET-CT an toàn, không đau, lại có thể quét toàn thân, cung cấp hình ảnh tổng quát và chi tiết cùng lúc. Trước khi làm các xét nghiệm sức khỏe, bạn nên dựa vào tình trạng sức khỏe cá nhân và nhu cầu, đặc biệt nếu có tiền sử ung thư trong gia đình hoặc đã trên 40 tuổi. Ngoài các hạng mục kiểm tra truyền thống, tầm soát toàn thân bằng PET-CT là công cụ hữu ích, giúp bác sĩ lên kế hoạch điều trị chính xác theo hướng y học cá thể hóa.

 

PET-CT là gì?

　　PET-CT là sự kết hợp giữa chụp positron (PET) và cắt lớp vi tính (CT) – một phát minh quan trọng trong y học hiện đại. PET giúp quan sát hoạt động trao đổi chất của tế bào, trong khi CT cung cấp hình ảnh cấu trúc cơ thể chính xác. Khi kết hợp, PET-CT giúp bác sĩ xác định chính xác vị trí khối u và đánh giá mức độ hoạt động của tế bào ung thư, từ đó nâng cao độ chính xác của chẩn đoán.

 

FDG – “dấu vết” của tế bào ung thư

　　Một trong những chất chỉ thị thường dùng là 18F-đường glucose phóng xạ (18F-FDG). Vì cấu trúc giống đường glucose trong cơ thể, FDG sẽ được các mô hấp thu sau khi tiêm. Các tế bào ung thư phát triển nhanh hấp thu FDG gấp 2–10 lần tế bào bình thường, nên khi quét toàn thân, PET-CT có thể tìm ra vị trí các tế bào ung thư có chuyển hóa cao, ngay cả khi khối u còn nhỏ. Nhờ vậy, PET-CT không chỉ giúp phát hiện ung thư sớm mà còn giúp bác sĩ theo dõi và lập kế hoạch điều trị chính xác hơn, tăng cơ hội điều trị thành công.

 

PET-CT PSMA – Giúp theo dõi ung thư tuyến tiền liệt chính xác

　　PSMA PET là xét nghiệm hình ảnh phân tử hiện đại, giúp tìm chính xác khối u tuyến tiền liệt và vị trí di căn. Bằng cách tiêm một loại chất đánh dấu đặc hiệu (như POSLUMA, F-18 flotufolastat), chất này sẽ gắn vào các tế bào ung thư tuyến tiền liệt, từ đó máy PET quét toàn thân có thể hiển thị vị trí khối u.

　　Xét nghiệm này đặc biệt hữu ích cho những trường hợp:Đã xác định ung thư nhưng nghi ngờ di căn, nguy cơ cao cần quyết định kế hoạch điều trị tiếp theo, sau điều trị, PSA tăng nhẹ nhưng các xét nghiệm thông thường chưa phát hiện được khối u, đánh giá xem bệnh nhân có phù hợp với phóng xạ điều trị Lu-177 PSMA hay không. So với CT, MRI hay xương scan truyền thống, PSMA PET có thể phát hiện khối u tái phát hoặc di căn ngay cả khi PSA mới tăng nhẹ, dưới 0,5 ng/mL, giúp phát hiện sớm và lập kế hoạch điều trị chính xác. Tuy nhiên, hiện nay PSMA PET và liệu pháp liên quan chưa được bảo hiểm chi trả.

 

PET-CT – An toàn cho bệnh nhân

　　Chất phóng xạ dùng trong PET khác với thuốc cản quang, FDG (18F-đường glucose phóng xạ) có cấu trúc giống glucose trong cơ thể, rất hiếm khi gây dị ứng và hầu như không có báo cáo tác dụng phụ nghiêm trọng. Lưu ý: những người có thai hoặc nghi ngờ có thai không nên làm xét nghiệm này vì chất đồng vị có tính phóng xạ.

　　Tại Bệnh viện Far Eastern, liều phóng xạ đã được giảm còn một nửa, giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ. Chất phóng xạ sẽ đào thải qua nước tiểu trong vòng 20 giờ, cơ thể gần như không còn sót lại. Liều nhận được khi quét toàn thân tương đương với một lần CT bụng. Để hình ảnh PET rõ nét: Bệnh nhân cần nhịn ăn 6 giờ trước khi quét, sau khi tiêm chất đánh dấu, nghỉ ngơi 40 phút trong phòng ánh sáng yếu để thuốc hấp thu, trong quá trình quét, bệnh nhân có thể được uống nước hoặc quét lại để có hình ảnh rõ hơn. Nhờ vậy, PET-CT không chỉ an toàn, không đau mà còn là công cụ theo dõi ung thư tuyến tiền liệt hiệu quả, giúp bác sĩ ra quyết định điều trị chính xác hơn.

 

PET/CT FDG – Khi nào nên dùng và ứng dụng trong kiểm tra sức khỏe

　　Mỗi phương pháp y khoa đều có ưu điểm và hạn chế, PET/CT dùng FDG (18F-đường glucose phóng xạ) cũng không ngoại lệ. Khi khối u quá nhỏ, độ nhạy của PET có thể thấp. Một số khối u có tốc độ trao đổi chất giống mô xung quanh, nên khó phát hiện rõ. Ví dụ: PET/CT FDG không lý tưởng để phát hiện ung thư gan (HCC), ung thư hệ tiết niệu (thận, bàng quang, tuyến tiền liệt) hoặc khối u nguyên phát ở não, nên thường kết hợp với các xét nghiệm khác để nâng cao độ chính xác.

 

Kết luận

　　Theo nghiên cứu, khoảng 1–2% người đi kiểm tra sức khỏe không có triệu chứng có thể phát hiện sớm ung thư nhờ PET/CT FDG. Nếu bạn muốn chọn phương pháp này để sàng lọc ung thư toàn thân, Bệnh viện Far Eastern, qua Trung tâm Quản lý Sức khỏe và Khoa Y học Hạt nhân, có kinh nghiệm phong phú và có thể cung cấp: Tư vấn chi tiết; các xét nghiệm hỗ trợ, đánh giá toàn diện,giúp bạn và gia đình bảo vệ sức khỏe một cách tốt nhất.

 

Bác sĩ Wang Shan Ying(汪姍瑩) chuyên về: chụp hình y học hạt nhân, PET và hình ảnh phân tử.

#